لودینگ

۱۰ نکته برای تقویت خلاقیت کودکان

یادداشت

۱۰ نکته برای تقویت خلاقیت کودکان

   میچ رزنیک

مترجم: شایان سادات 

 

خیلی‌ها فکر می‌کنند که بهترین راه برای تقویت خلاقیت کودک این است که خود را کنار بکشند و همه چیز را به کودک محول کنند. کودکان ذاتا کنجکاو و جست و جوگرند، اما باید به آنها کمک کرد تا قابلیتهای خلاقانه‌ی خود را پرورش دهند و آنها را به کمال برسانند. حمایت از رشد کودک باید متعادل باشد، پس تعیین ساختار یا آزاد گذاشتن، مداخله یا اختیاردهی، راهنمایی کردن یا گوش دادن باید به گونه ای متناسب و برابر انجام شوند.

این فهرست شامل نکاتی برای والدین و مربیان است، زیرا اصل پرورش خلاقیت ثابت است و در خانه یا مدرسه تفاوتی نمی‌کند. چالش آن جا است که خلاقیت را به کودک «یاد» ندهیم، بلکه محیط مناسبی خلق کنیم تا خلاقیت کودک ریشه کرده، رشد نموده و به شکوفایی برسد. این فهرست بر اساس پنج جزء از «مارپیچ یادگیری خلاقیت» است. این مارپیچ فرآیندی است که کودک را تشویق می‌کند تا فعالیت مورد علاقه‌اش را «تصور» کرده، از طریق «بازی» با ابزار و لوازم مختلف یک پروژه «خلق» نموده، ایده‌ها و دست‌ساخته‌هایش را با دیگران به «اشتراک» گذاشته و تجربیات خود را مورد «بازبینی و تامل» قرار دهد. هر جزء با دو توصیه همراه شده، اما این توصیه‌ها فقط نمونه هایی از کارهایی است که می‌توانید برای پرورش خلاقیت کودک انجام دهید. سعی کنید خودتان نمونه‌های بیشتری پیدا کنید:

تصور

  1. مثال بزنید تا ایده در ذهن کودک جرقه بزند.

گاهی صفحه یا بوم خالی ترسناک به نظر می‌رسد، اما یک مثال جرقه‌ی خلاقیت را می‌زند. ما در کارگاههای خود همیشه با مثال شروع می‌کنیم تا احتمالات را نشان دهیم و ایده‌ای برای شروع ارائه کنیم. ما پروژه‌های مختلف را معرفی می‌کنیم تا توجه تمام شرکت‌کنندگان را جلب کنیم. البته این ریسک وجود دارد که کودک از مثالِ پیش چشمش تقلید کند. این کار موقع شروع عیبی ندارد، اما در ادامه باید تغییر کند. کودک را تشویق کنید تا مثال را تغییر داده و در آن دست ببرد. به او پیشنهاد دهید سبک یا دیدگاه شخصی خود را به مثال اضافه کند. او چه تغییراتی را ترجیح می‌دهد؟ چطور می‌تواند از سبک خود استفاده کرده و علایق شخصی خود را به آن ربط دهد؟ چطور می‌تواند مثال را مال خود کند؟

  1. شلوغی را تشویق کنید.

خیلی‌ها فکر می‌کنند خلاقیت در سر اتفاق می‌افتد، اما دستها هم خیلی مهمند. اگر می‌خواهید به کودک کمک کنید تا به  ایده‌های تازه‌ برسد، او را تشویق کنید با وسایل مختلف بازی کرده و آنها را به هم بریزد. وقتی کودک با قطعات خانه‌سازی یا خمیر بازی کار می‌کند، ایده‌های تازه‌ای به ذهنش می‌رسد. پس چیزی که بداهه شروع می‌شود، می‌تواند سرآغاز یک فعالیت جدی باشد. ما اغلب فعالیتهای ساده‌ای برای شروع در نظر می‌گیریم. مثلا از کودکان می‌خواهیم با قطعات لگو بازی کنند، بعد آن را به دوستِ خود بدهند تا او کار را ادامه داده و این بده‌بستان را تکرار کنند. بعد از چند بار تکرار، کودک معمولا ایده‌ای برای ادامه‌ی کار پیدا می‌کند.

 

خلق

  1. انواع ابزار و وسایل را در اختیار کودک قرار دهید.

بچه‌ها عمیقا از اسباب‌بازی، ابزار و لوازم پیرامون خود تاثیر می‌پذیرند. برای تشویق کودک به انجام یک کار خلاقانه، سعی کنید انواع ابزار لازم برای نقاشی، خانه‌سازی یا کاردستی را در اختیارش قرار دهید. فناوریهای تازه‌ای مثل بسته‌های روباتیک یا چاپگرهای سه بعدی می‌توانند امکانات تازه‌ای در اختیار کودک قرار دهند، اما ابزار سنتی را از یاد نبرید. یک بار مدیر یک کارگاه کامپیوتری به من گفت که شرکت‌کنندگان ترجیح می‌دهند از نایلون، روزنامه و خرده‌ریز برای ساخت کاردستی استفاده کنند و حتی بدون فناوری هم آثار فوق‌العاده‌ای خلق می‌کنند. هر وسیله برای کاری مناسب است. قطعات لگو و چوب بستنی برای ساخت اسکلت، نمد و پارچه برای پوست و قطعات روباتیک برای اشیایی مناسب است که تکان می‌خورند و صدا دارند. مداد و ماژیک برای نقاشی و چسب مایع و نواری برای چسباندن اجناس مختلف است. هر قدر تنوع لوازم بیشتر باشد، شانس تولید یک پروژه‌ی خلاقانه هم بیشتر می‌شود.

  1. همه جور کاردستی را تشویق کنید.

کودکان به کارهای مختلفی علاقه دارند: بعضی ترجیح می‌دهند خانه و قلعه بسازند، بعضی ساخت بازی یا انیمیشن با کامپیوتر را ترجیح می‌دهند،  بعضی‌ها هم دوست دارند دستبند بسازند، از جعبه‌ی صابون برای ساخت ماشین مسابقه استفاده کنند یا یک زمین گلفِ کوچک به وجود بیاورند. نوشتن شعر یا داستان هم نوعی کاردستی است. تمام این فعالیتها به کودک کمک می‌کنند تا فرآیند طراحی خلاقانه را یاد بگیرد. به کودک کمک کنید تا پروژه‌ی مورد علاقه‌اش را پیدا کند. حتی بهتر، او را تشویق نمایید تا پروژه‌های مختلف را امتحان کند. به این ترتیب، او درک بهتری از طراحی خلاقانه به دست می‌آورد.

 

بازی

  1. روی فرآیند تاکید کنید، نه محصول.

معمولا بهترین تجربیات یادگیری زمانی به دست می‌آیند که فرد بر روی فرآیند ساخت تمرکز دارد، اما نباید تمام توجه خود را معطوف محصولِ این فرآیند کنیم. فرآیندِ تولید از آن‌چه ساخته می‌شود، مهمتر است. وقتی کودک مشغولِ ساخت است، در مورد بخشهای مختلف آن حرف بزنید. از کودک بپرسید راهبردش چیست و از چه چیزی الهام گرفته است. پروژه‌های شکست خورده را به اندازه‌ی پروژه‌های موفق تحسین کنید تا کودک به آزمون و خطا تشویق شود. به کودک فرصت دهید مراحل مختلف انجام پروژه را به دیگران نشان دهد و در مورد مراحلِ بعدی و نقشه‌های خود حرف بزند.

  1. زمان انجام پروژه را بیشتر کنید.

کودکان برای انجام پروژه‌های خلاقانه به زمان نیاز دارند، به ویژه اگر به طور دائم موضوعات مختلف را امتحان کنند و سراغ ایده‌های جدید بروند (ما هم چیزی جز این نمی‌خواهیم). اگر پروژه‌ را به کلاسهای استاندارد و یکساعته محدود کنید (حتی به چند کلاس  یکساعته در طول هفته)، اثر آن از دست می‌رود. این گونه ریسک‌پذیری و آزمون و خطا منع می‌شوند و اولویت بر ارائه‌ی نتیجه در بازه‌ی مشخص قرار می‌گیرد. شرایط را به تدریج تغییر دهید و کلاسهای دو ساعته را برای انجام پروژه در نظر بگیرید. اگر دنبال اثرگذاری بیشتر هستید، یک روز یا یک هفته (یا یک ماه) را تعیین کنید که در آن مدت، کودک فقط باید روی پروژه کار کند.

 

  1. بنگاه دوستیابی باشید.

خیلی از کودکان دوست دارند ایده‌های خود را با دیگران به اشتراک گذاشته و به صورت گروهی روی پروژه‌ها کار کنند، اما روش آن را بلد نیستند. پس تبدیل به بنگاه دوستیابی شوید و به کودک کمک کنید تا یاری برای پروژه‌ی خود بیابد. ما معمولا کارگاههای فعالیت گروهی برگذار می‌کنیم تا کودکان ایده‌های خود را به اشتراک گذاشته و روشهای درست همکاری با دیگران را فرا بگیرند.

  1. دستیار پروژه شوید.

گاهی والدین یا مربیان بیش ازاندازه در پروژه‌های خلاقانه‌ی کودکان دخیل شده، راه را نشان داده یا سکان پروژه را به دست می‌گیرند تا اشکالات آن را برطرف کنند. بعضی والدین هم اصلا مشارکت نمی‌کنند. باید تعادلی میان این دو برقرار کرد تا والدین و کودک به یک اندازه در پروژه همکاری کنند. وقتی دو طرف به همکاری علاقه نشان دهند، هر دو از آن نفع می‌برند. یک مثال خوب پروژه‌هایی است که والدین و کودکان طی پنج جلسه با هم کار می‌کنند و پروژه را جلو می‌برند. در پایان، دو طرف به درک تازه‌ای از یکدیگر می‌رسند و رابطه‌ی بهتری پیدا می‌کنند.

 

بازبینی و تامل

  1. سوالات واقعی بپرسید.

خیلی خوب است که کودک تمام توجه خود را بر پروژه متمرکز کند، اما گاهی باید عقب رفته و فرآیند را از دور بازبینی کند. شما می‌توانید با پرسیدن سوال در مورد پروژه، به این کار کمک کنید. به عنوان مثال، من می‌پرسم: «چطور به فکر این پروژه افتادی؟» این یک سوال واقعی است، زیرا جوابش واقعا برایم مهم است! این سوال باعث می‌شود کودک به انگیزه‌ی خود برای انجام پروژه فکر کند. یک مثال دیگر این است: «کجای پروژه باعث تعجب تو شد؟» این سوال باعث می‌شود کودک از تعریفِ پروژه فاصله بگیرد و به تجربه‌ی شخصی خود فکر کند. اگر پروژه به مشکل بخورد، می‌پرسم: «می‌خواستی چطوری باشد؟» معمولا وقتی کودک نتیجه‌ی مورد نظرش را شرح می‌دهد، خودش به اشکال پی می‌برد و دیگر لازم نیست من چیزی بگویم.

۱۰.افکار خود را بیان کنید.

اکثر والدین و مربیان دوست ندارند افکار خود را با کودکان در میان بگذارند، شاید چون نمی‌خواهند سردرگمیها یا تردیدهای خود را آشکار کنند، اما صحبت از افکار خود بهترین کاری است که می‌توانید در حق کودک انجام دهید. کودک باید بداند که فکر کردن برای همه سخت است. از طرفی، شنیدن راهبردها و روشهای حل مسئله‌ی شما به نفع کودک تمام می‌شود. وقتی کودک با افکار شما روبه رو می‌شود، راحت‌تر افکار خود را به زبان می‌آورد و روش این کار را یاد می‌گیرد. کودک را کارآموز تفکر خلاقانه در نظر بگیرید؛ پس الگو باشید و با نمایش تفکر خود، به او کمک کنید تا روش درست تفکر خلاقانه را یاد بگیرد.

اشتراک گذاری
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on telegram
Telegram
Share on email
Email
Share on print
Print
جدیدتربن مطالب
مطالب مرتبط
دیدگاه‌ها

ارسال پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *