لودینگ

میزگرد واکاوی علل و تبعات شکاف نسلی با رویکرد راه حل محور (بخش سوم)

گفت‌وگو

میزگرد واکاوی علل و تبعات شکاف نسلی با رویکرد راه حل محور (بخش سوم)

واکاوی علل و تبعات شکاف نسلی با رویکرد راه حل محور

(بخش سوم)

جلسه ی پایانی با حضور جمعی از اساتید دانشگاهی

 

در ادامه ی بحث تخصصی پیرامون تفاوتهای نسلی در جامعه و در سومین جلسه از این میز گرد با تاکید بر این که میهمانان محترم همگی از اساتید دانشگاه و پژوهشگران کشور می باشند توجه شما را به بخش سوم این جلسه جلب می نماییم.

خانم مجیدی؛

یکی از موضوعات مهمی که در جلسات قبل بدان پرداختیم، موضوع الگو پذیری نسل جوان بود و در نهایت به این نتیجه رسیدیم که هنوز هم به یه رغم همه ی تغییرات بزرگی که در ساختار خانواده و در وضعیت اجتماعی ایجاد شده است؛ نسل نوجوان و جوان ما نخست از خانواده الگو می گیرد، سپس از سایر عوامل مانند گروههای همسال، رسانه ها و فضای مجازی، شرایط اجتماعی و غیره.

در ادامه  آقای دکتر خوانساری؛ اگر شما بخواهید تأثیر الگو پذیری نسل جوان را در تشدید شکاف نسلی بررسی کنید، چقدر خانواده یا جامعه یا هر شاخصه ی دیگری را در این فرایند مؤثر می دانید؟

به اعتقاد من امروزه نوجوانان ما شیوه های الگو پذیری و الگوهایی که از آن تبعیت می کنند، به طور کلی تغییر کرده است. آن چنان که به طور حتم نمی توان گفت این نسل از چه منبعی، چه نهادی یا چه کسی الگو می گیرد.

 

بیشتر به این لحاط که در دنیای کاملاً متفاوتی از نسل قبل زندگی می کنند. این تفاوت به طور عمده از انقلاب الکترونیک و انفجار اطلاعاتی که به خاطر فن آوریهای  جدید به وجود آمده ریشه می گیرد. یعنی فن آوری گسترده ای که القائات ارزشی خاصی را تبلیغ می کند؛ ارزشها و شیوه هایی از زیستن که با حقیقت جامعه ی ما زمین تا آسمان فرق می کند.

قشر عظیمی از مردم ما هنوز پایبند ارزشهای سنتی مختص خودمان هستند. یعنی خیلی از پدر و مادرها هنوز از باورهای مذهبی قوی پیروی می کنند. به حلال و حرام بودن رزق و روزی اهمیت می دهند، ثروتمند شدن از راههای نادرست را نمی پسندند و اعتقاد ندارند که دارندگی حتماً برازندگی است، بلکه برازندگی را در ویژگیهایی می بینند که با اخلاقیات انسانی همخوانی دارد. با بایدها و نبایدهای الهی همخوانی دارد، ولی مثلا نسل دهه ی هفتاد و هشتاد وقتی در تلویزیون زندگی بخشی از مردم را در خانه های بزرگ می بیند، آنها را سوار بر ماشینهای آنچنانی می بیند، سبک لباس پوشیدن و زندگی شان را با زندگی خودش مقایسه می کند که در یک آپارتمان چهل متری اگر بخواهد دستش را دراز کند به دیوار روبه رو می خورد؛ مسلم است که خشمگین و عصبانی به دنبال مقصر می گردد و چه کسانی دم دست تر و راحت تر از پدر و مادر؟!

شکاف عمیق گسست نسلها میزگرد «گوشه چشم» درخصوص گسست نسلی با گفت و گو دکتر عالیه شکر بیگی و دکتر مصطفی مهرآیین

 

از طرفی ما عملاً برنامه ی مفید و مؤثری برای رفع مشکلات زیستی و غریزی، روحی و روانی و اجتماعی فرزندانمان از سوی نهادهای رسمی و غیر رسمی جامعه نمی بینیم. کاری برای هیجان جویی و تنوع طلبی این نسل نکرده ایم که بتوانند این نیازها را در یک مسیر صحیح و یک فضای سالم برآورده کنند. مسلم است وقتی این واقعیات را در عمل نادیده گرفتیم، باید هم انتظار پرخاشگری و خشم و بی انگیزگی از سوی آنان داشته باشیم. با این حال به اعتقاد من هنوز هم در یک شاخص کوچک و از نظر فیزیولوژی هیچ مرجعی قطعا به اندازه ی فرهنگ خانواده ها برای نسل جوان مرجع اصلی نیست که نوجوان بتواند آن را از نزدیک لمس کند و با آن به سنین بالاتر برسد.

این نظر را من با توجه به تحقیقات انجام شده و تحقیقی که شخصا در انگلیس انجام دادم پذیرفتم. حاصل این پژوهش اثبات می کرد حتی در کشوری مثل انگلستان که ساختار خانواده به اندازه ی ایران محکم و نظام مند نیست، مرجع اصلی الگو پذیری هنوز خانواده است.

از طرفی جوان و نوجوان امروزی خیلی باهوشتر و آگاهتر از نسل پیشین خود هستند. آن قدر به تکنولوژیهای جدید و فن آوریهایی که در گوشیهای همراه موجود است آگاه هستند که دیگر به راحتی نمی توان با نصیحتهای معمول و تهدید و تنییه  هایی که نسل ما در نوجوانی از سوی والدینش تجربه کرده آنها را به یک مسیر به زعم خودمان درست و مناسب هدایت کرد.

با این همه عملا می بینیم نسل جوان از همه ی رفتارها و باورهای خانواده الگو نمی گیرد. چرا؟ چون ما نسل انقلابیم و در آن زمان آرمانگرایی به شدت در همه جا موج می زد در کتابهای درسی، در شعارنویسیهای خیابانی و فیلمهایی که می دیدیم. در نتیجه هنوز بخش عمده ای از آن آرمانها که به مقتضای آن مقطع از زمان منطقی و طبیعی به نظر می رسید در وجودمان به عنوان نسل بزرگسال وجود دارد، اما فرزندان جوان ما این نوع از آرمانگرایی را در مغایرت با آن سبک از زندگی متفاوتی می بینند که اشاره کردم. او می بیند پدر ایده آلیستش که تمام عمر سعی کرده با حقوقی که از دانشگاه می گیرد، یا مدرسه یا کارخانه منظورم یک نسل است که در جاهای مختلفی مشغول کار است. با همان آرمانخواهی که اشاره کردم از راه راست منحرف نشود، کل زندگی اش در یک اپارتمان و یک ماشین معمولی خلاصه شده ولی تلویزیون و ماهواره نوع دیگری از زندگی را نشان می دهد. معلوم است که در مقابل این پدر قد علم می کند و می گوید، من راهم را جدا می کنم؛ پس بخش مهمی به این عوامل برمی گردد.

البته به طور کلی نمی توان توپ را در زمین والدین انداخت، مثلا یک خواننده به اصطلاح رَپِر هست که فالوور زیادی هم دارد. این آدم از خود لایو می گذارد و در آن با زبان بدنی خاص و رفتاری که مثلاً دارد لذت می بَرَد، مواد روانگردان مصرف می کند! این لایو را نوجوان و جوان می بیند و بعد می بینیم که در مدارس بر اساس آمار رسمی آموزش و پرورش، سن مصرف مواد روانگردان به ۱۲ سال کاهش پیدا می کند. این جا پدر و مادر چه نقشی در این قضیه دارند؟ هر قدر هم بخواهد کنترل کند، نمی تواند. آیا این الگوپذیری از والدین است؟

نه… عرض من این نیست که نوجوانان از هیچ عامل دیگری الگو برداری نمی کنند بلکه اگر بپرسید کدام مرجع قویتر است؟ در جواب می گویم در کنار اثرگذاری همه این شرایط، نهاد خانواده و عملکرد والدین هنوز هم قویترین الگو برای فرزندان است. اما آن چه اثر قطعی تر و مسلط تری دارد، شیوه های کنترل و برخورد مناسب خانواده می باشد، چون نسل جوان بخش عمده ای از ارزشهای اخلاقی را در خانواده یاد می گیرد. میزان مسئولیت پذیری، احترام به حقوق دیگران، نوع تعامل اجتماعی و چندین ارزش مهم و اساسی دیگر را در خانواده می آموزد.

به این ترتیب حالا که شما بر الگو پذیری نوجوانان از خانواده تأکید می کنید، چه توصیه ها و راهکارهایی را برای بهبود فرایند تأثیرگذاری و تأثیر پذیری دو گروه والدین و فرزندان دارید؟

من توصیه می کنم خانواده ها آگاهیهای خود را در زمینه ی تکنولوژی جدید ارتباطی یعنی اینترنت و گوشی هوشمند و فضاهای مجازی افزایش دهند. نوع مدیریتشان به گونه ای باشد که نه طوری رفتار کنند که نوجوان و جوان از خانه بگریزد- چون بیرون از خانه اصلا امن نیست- و نه آن قدر بدون کنترل رفتار کنند که بعد از مشکل فرزندسالاری ابراز شکایت کنند.

خانم دکتر نوری؛ کل مباحثی که در باره اش صحبت کردیم، حاصلش این بود که عوامل متعددی مثل خانواده، الگو پذیری از منابع مختلف، آرمانگرایی نسل پیشین، رسانه ها در ایجاد و تشدید تفاوتهای نسلی اثرگذار هستند. شما همه ی این بحثها را چطور جمع بندی کرده و چه راه حلهایی برای کنترل این وضعیت پیشنهاد می کنید؟

خب؛ همان طور که اساتید محترم هم اشاره کردند، این پدیده باید از خیلی جهات  بررسی شود ولی در مجموع باید گفت، در قدم اول ما باید ارتباطاتمان را با نسل جوان بیشتر کنیم. الان چگالی ارتباطات در خانواده ها بسیار کم است. بخصوص ارتباطات کلامی در این چند سال کاهش ریادی داشته است. از طرفی حضور افراد در کنار یکدیگر و در فضای خانه هم خیلی کم شده است. البته من درک می کنم که پدر و یا در موارد زیادی پدر و مادر هر دو مجبورند ساعتها بیرون از خانه به کار و فعالیت بپردازند تا به اصطلاح چرخ زندگی بچرخد، ولی اگر ما به عنوان والدین تمام تلاشمان این است که نیازهای مالی بچه ها را رفع کنیم، پس تکلیف نیازهای عاطفی آنان چه می شود؟

هر چند که گاهی اوقات به نظر می آید پول می تواند به بهبود این ارتباطات کمک کند اما همیشه این گونه نیست، چون عواطف محور اصلی این ارتباطات می باشند. باید در روابط بین فردی در خانواده تعادل و قوانینی داشته باشیم. یعنی در حین وجود جذابیتها و اقتدار باید به فرزندانمان دوست داشتن، مهربان بودن، و جمع گرا بودن را یاد بدهیم. اگر این موضوع مهم را جدی می گرفتیم، حالا شاهد فردگرایی نسل جوان نبودیم.

مورد دوم دررابطه با جامعه؛ من معتقدم انعطاف پذیری را جایگزین این همه ممنوعیت کنیم. متاسفانه ممنوعیت آفتی است که گریبانگیر اندیشمندان روانشناسی و جامعه شناسی و به طور کلی علوم انسانی شده است. ممنوعیت هر قدر شدیدتر باشد، پیامدهای بیشتری دارد و باعث می شود روابط بین نسلی از کیفیت خود خارج شود.

بحث دیگر این که اجازه می خواهم از دیدگاه روانشناسانه به موضوع الگوپذیری بپردازم. چون موضوع مهمی است. از دیدگاه الگوگیری ما می گوییم که باید چند ویژگی وجود داشته باشد. یکی از این ویژگیها احترامی هست که ما برای مراجعی که می توانند به عنوان یک مدل مورد تبعیت قرار بگیرند قائل هستیم.

ویژگی دیگر قدرت و اقتدار مرجع و دیگری جذابیت این مرجع می باشد. جذابیت امروزه یکی از آیتمهای پیشرو برای نسل جوان محسوب می شود، ولی ما هیچ یک از این سه ویژگی را در محیط خانواده به طور منطقی و درست پیاده نکردیم و اساساً در سبکهای فرزندپروری اشتباهات زیادی داشتیم. این خلاء در شاخصهایی  که ذکر کردم باعث شده توجه نوجوان ما به مؤلفه های خارج از خانه جلب شود. یعنی جذب افرادی شود که پول را جذاب می شمارند و از راههای مختلف به ثروت رسیده اند؛ سلبریتیهایی که زیبایی ظاهری دارند. افرادی که با پول قدرتشان را به رخ می کشند. در این جا دیگر فرد فرهیخته ای نیست که جذاب شمرده شود. فضایی که این جذابیتها در آن رواج پیدا کرده است همین بستر فضای مجازی می باشد. در حالی که این وظیفه بر عهده ی ماست که فضایی را ایجاد کنیم تا در آن نوجوان احترام متقابل را لمس کند. اقتدارمان را آن قدر بالا ببریم که فرزند ما از شخصیت قوی پدر و مادرش لذت ببرد. کوتاه سخن این که در کنار مسئولیتهایی که مسئولین برای رفع نیازهای نسل جوان دارند و امیدوارم در جلسات بعدی این فرصت را داشته باشیم که از این منظر به موضوغ کشمکش نسلی بپردازیم، خانواده ها از نو شروع کنند و تغییری اساسی در شیوه های تربیتی، نوع ارتباط در فضای خانه و تغییر فضای پرتنش در خانواده برای برقرار کردن آرامش این کانون به وجود بیاورند. اگر چه به نظر می رسد الان برای خیلی از این اقدامات کمی دیر شده است ولی از هر زمانی که اصلاحات را شروع کنیم، قدم بزرگی برای کنترل این فاصله ها و بهبود وضعیت برداشته ایم.

فراموش نکنیم که برقراری سلامت روحی، روانی و اجتماعی در خانواده، تأثیر فوق العاده زیادی در تأمین و حفظ سلامت اجتماعی دارد چون جامعه متشکل از خانواده هایی ست که با هم در یک محیط جغرافیایی و با فرهنگ و زبان و آداب و سننی مشابه به همزیستی مسالمت آمیز می پردازند. در نتیجه همگان باید در حفظ آرامش و دوری از فشارهای عصبی در نهاد خانواده تلاش کنیم تا فرزند نوجوان و جوانمان در کنار ما باشد، نه در مقابل ما….

با تشکر از اساتید محترمی که با حضور در این میز گردبه رهنمودهای کاربردی و سودمندی در زمینه ی کاهش فاصله های نسلی پرداختند.

 

 

بخش نخست میزگرد

بخش دوم میزگرد

 

 

در مورد گسست نسل ها  در گوشه چشم بیشتر بخوانید:

شکاف و شکاف‌آفرینان  دکتر سیدمحسن فاطمی

ترومای بین‌نسلی چیست و چطور درمان می‌شود؟

فاصله میان نسلها دکتر سیدمحسن فاطمی

بحران شکاف بین نسلی دلایل و راهکارها رسول گلباخی

شکاف ها، گسست ها و فاصله ها

بررسی عوامل و زمینه‌های گسست نسل‌ها

شکاف ها و گسست های نسلی بخش دوم

ساختن پلی بر روی گسست نسلی

زندگی در دو دنیای متفاوت پیش درآمدی بر گسست نسلها

شکاف ها و گسست های نسلی  بخش چهارم

بخش نخست گفتگو با دکتر محمد خرسندی روانکاو درباره کهن الگو ها و گسست نسلی

بخش دوم گفتگو با دکتر محمد خرسندی روانکاو درباره کهن الگو ها و گسست نسلی

 

اشتراک گذاری
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on telegram
Telegram
Share on email
Email
Share on print
Print
جدیدتربن مطالب
مطالب مرتبط
دیدگاه‌ها

ارسال پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *