لودینگ

 بررسی “مسئولیت اجتماعی” در گفت و گو با یک جامعه شناس

گفت‌وگو

 بررسی “مسئولیت اجتماعی” در گفت و گو با یک جامعه شناس

 

گوشه چشم-  مسئولیت اجتماعی امری کاملا غریزی است. مسئولیت اجتماعی را نمی توان در جامعه آموزش داد بلکه مدنیت در بستر جامعه به وجود می آید که افراد هنگام قرار گرفتن در آن بستر به خودی خود مسئولیت اجتماعی را فرا می گیرند؛ اگر چه شاید برخی از مردم ما مسئولیت اجتماعی را به درستی بلد نیستند. زیرا تاکنون در برخی مقاطع زمانی بستری برای ایفای آن وجود نداشته است. جامعه ی ایرانی فاقد هرگونه سرمایه و مسئولیت اجتماعی است و تنها دلیل آن هم نبود رفتار متقابل بین دولت و مردم است. با گسترش پاندمی کرونا این امر بسیار پررنگتر از قبل شده است. گویا عدم مسئولیت اجتماعی درمیان مردم به چشم می آید، اما سوالی که در بحث مطرح می شود این است که آیا در این امر تنها مردم مقصر هستند؟! دولت چه نقشی در افزایش مسئولیت اجتماعی در جامعه بوده است؟

درسهای پاندمی کرونا

در همین راستا دکتر حسین ایمانی جاجرمی، جامعه شناس و استاد دانشگاه تهران در خصوص مسئولیت اجتماعی در دوران پاندمی کرونا به « گوشه چشم » گفت: ابتدای امر باید بدانید که منشا مسئولیت اجتماعی حقوق شهروندی است؛ یعنی در حالی باید از مسئولیت اجتماعی صحبت کنیم که در ابتدا حقوق شهروندی آنها در نظر گرفته شده باشد. جامعه شناسی شهرها را به دو دسته ی غربی و شرقی تقسیم می شود. اصناف که نقش مهمی را در شهر ها به عهده داشتند اگر آنها در شهرهای غربی بودند قاعدتا از استقلال کافی برخودار بودند، اما اصنافی که در شهرهای شرقی همانند ایران بودند به شدت وابسته ی حکومت هستند. اصناف به هیچ وجه فعالیتهای مدنی انجام نمی دهند بلکه یک نوع دستگاه جمع آوری مالیات هستند. بنابراین مسئولیت اجتماعی بسیار عمیق است. برای این که مردم مسئولیت اجتماعی داشته باشند ابتدا باید دولتها به اندازه ی کافی به آنها قدرت اختیار و انتخاب بدهند، به عنوان مثال مگر دولت از مردم پرسیده که می خواهند در تهران برج میلاد بسازند یا نه ؟ در کشور ما مردم نقش پررنگی ایفا نمی کنند؛ به همین دلیل مردم ما مسئولیت اجتماعی را آموزش ندیدند.

وی افزود: موضوعی که در حال حاضر با آن مواجه هستیم درخصوص ماسک زدن افراد جامعه و مسئولیت اجتماعی است که در قبال هم ندارند. دولت سالهاست با زبان زور با مردم صحبت کرده حال به مردم نیاز دارد آنها هم اعتنای چندانی به دستورات دولت نمی کنند. در تمام مدت منافع بازیگران ثروت و قدرت ارزش داشته، بنابراین وقتی از مسئولیت اجتماعی مردم عادی صحبت می کنیم چون این افراد قبلا از سوی دولت محبت چندانی ندیدند حالا که دولت از آنها خواستار رعایت پروتکلهای بهداشتی است آنها هم به نوعی به حرفهای دولت بی اعتنایی می کنند. وقتی پشت اتاقهای بسته برای شهر تصمیم گرفته می شود مردم هم نسبت به اتفاقات  شهر بی اعتنا می شوند. به هر حال به عقیده ی من امروزه وضعیت مسئولیت اجتماعی در کشور پایدار نیست و به نوعی عمیقتر شدن بحران اعتماد است. البته هم اکنون اعتماد بین دولت و ملت و برعکس کمتر شده و

به طریقی در جامعه ی ما شکاف اعتماد رخ داده است. یکی از معایب شکاف اعتماد این است که به مشارکتهای جمعی ضربه وارد می کند. بحث تئوری سرمایه  های اجتماعی این است که از طریق اعتماد و شبکه های همکاری می توانید هزینه های عمل جمعی را پایین بیاورید. متاسفانه امروزه ما در تراژدی مشاعات گیر کردیم، و همه می خواهند به طریقی از منابع عمومی برداشت کنند اما فردی حاضر نیست برای تامین منابع عمومی تلاش کند. این روند به نوعی دور باطل است که متاسفانه جامعه ی ایران در آن افتاده است. این که چرا جامعه ی ایرانی این گونه شده است باید عملکرد دولت را در ۴۰ سال گذشته بررسی کرد. موضوعی که در جامعه اعتماد را از بین می برد نظر مردم درباره ی عدالت است. اگر مردم قبول نداشته باشند که جامعه براساس سازوکارهای عادلانه هدایت می شود و همه حق و فرصت مساوی در جامعه دارند، دیگر اعتمادی در آن جامعه شکل نمی گیرد. اگر اعتماد شکل نگیرد در مقابل مسئولیت اجتماعی هم وجود نخواهد داشت.

جاجرمی ادامه داد: جهان به چند موضوع اشاره کرده است؛ یکی از آنها تغییرات اقلیمی است که حیات اجتماعات را به خطر انداخته و ما هم در این وضعیت هستیم. دیگری مسئله ی نابرابری است. حالا این نابرابری بین و درون کشورها وجود دارد.  هر بحرانی که در کشورها به وجود بیاید به قشر ضعیف ضربه ی مهلکی وارد می شود، بنابراین در حال حاضر کشور ما علاوه بر پاندمی کرونا درگیر نابرابری اقتصادی هم است. در این بین با اضافه شدن بحران کرونا هم مزید بر علت شده است. امروزه جهان با سه بحران اساسی درگیر است: مسئله ی اصلی این است که کدام جوامع از پس این مشکلات بر می آیند؟ مردم بر اساس شرایط کنش رفتار می کنند اگر در کشوری مشارکت افراد تنها دلیل آن رفتار دولت با مردم است.

 

ویژگیهای جامعه ی پایدار

این جامعه شناس درباره ی جامعه ای که می تواند پاندمی را پشت سر بگذارد اظهارکرد: اول این که جامعه باید جامع و دارای شمولیت باشد. جامعه نباید گروهی یا نژادی را طرد کند. اساسا جامعه باید برای تمام افراد جامعه با هر دین، نژاد، جنسیت، و معلولیت یکسان باشد. مورد دوم این است که جامعه باید برای تمام اجزاء امن باشد، بنابراین اگر جامعه برای تردد زنان، سالمندان، کودکان و معلولان امن نباشد فضای مدنی آن جامعه تحلیل می رود. سومین مورد تاب آوری است؛ یعنی جامعه باید از پس بحرانها برآید. چهارمین مورد هم پایداری است؛ یعنی ما باید به فکر نسلهای آینده باشیم و منابع محیط زیستی را به درستی مصرف کرده، و منابع آبی، نفتی، تنوع گیاهی و جانوری را به خوبی حفظ کنیم. اگر در هر جامعه، این  چهار خصلت وجود داشته باشد، آن جامعه از پس سه ابربحران پیش آمده در جهان و حتی بحرانهای بعدی به خوبی بر خواهد آمد.

 

جامعه ی دو پاره ی ایران

این جامعه شناس با تاکید بر این که قانون می تواند منجر به افزایش مسئولیت اجتماعی در جامعه شود یا خیر، اظهار کرد: اگر قانونی بخواهد در جامعه منجر به افزایش مسئولیت اجتماعی شود باید ریشه های اجتماعی داشته باشد. قانون در بین عموم عامه باید صاحب مشروعیت باشد و منافع اکثریت را نمایندگی کند. قانون باید بدون تبعیض برای تمام مردم اجرا شود. به نظرم یکی از مشکلاتی که در کشور وجود دارد، این است که فرآیند قانونی مطلوب نیست. سطح نازل مباحث  در مجلس و نبود سیاستمداران ملی به این امر دامن زده است. قوانین ما از کشورهای دیگر بیشتر است اما آیا می توانند این قوانین را به درستی اجرا کنند؟ وقتی قوانین به درستی در کشور اجرا نشود مردم هم فرض می کنند قوانین برای گروهی خاص از جامعه است و اگر فردی قدرت داشته باشد می تواند قوانین را دور بزند، بنابراین اگر قوانین اجماعی نباشد و کیفیت بحثهای آن پایین باشد این قوانین هیچ گاه منجر به افزایش مسئولیت اجتماعی نمی شود. به عقیده ی من موضوعی که بسیار نگران کننده به نظر می آید این است که جامعه ی ما تبدیل به دو شقه شده است؛ یعنی یک طبقه ی جدید در حال شکل گیری است؛ همانند بحث آقازاده ها که همیشه منافع عظیم مالی و قدرت در اختیار دارند و طرف دیگر اکثریتی هستند که از امکانات و منابع محروم هستند. اگر ما به این وضعیت دچار شویم وضعیت ما بسیار وخیم و بحرانی می شود. آن زمان اگر فردی از قانون سخن بگوید عده ای می خندند.

اعتماد نحیف

جاجرمی درخصوص رابطه بین سرمایه ی اجتماعی و مسئولیت اجتماعی این گونه توضیح داد: سرمایه ی اجتماعی دو نوع دارد: یکی محدود کننده و دیگری غیر محدود است. سرمایه ی اجتماعی که در ایران وجود دارد به درد مسئولیت اجتماعی نمی خورد. سرمایه ی اجتماعی موجود در ایران از نوع گروههای باندینگ یعنی از نوع گروههای محدود است. سرمایه ی اجتماعی باندینگ یعنی این که فرد تنها به خانواده، دوستان و افراد بسیار محدودی اعتماد دارد و در ازای آن به غریبه ها اعتمادی ندارد. این نوع سرمایه ی اجتماعی اصلا مناسب نیست. این امر خوب است که سرمایه ی اجتماعی  که انسانها را فراتر از تعلقات گروهی به  یکدیگر وصل کند؛ طوری که تمام افراد جامعه برای کمک به همدیگر پیشقدم شوند و فرد بداند هیچ کس در ازای این مهربانی به آن آسیبی وارد نمی کند بلکه جواب مهربانی خود را خواهد دید. در این مورد نوع اعتماد انسانهای از نوع ضخیم است. اگر چه امروزه جامعه ی ایرانی دچار اعتماد نحیف شده است. اعتماد نحیف زمانی شکل می گیرد که هرفردی به راحتی در خیابان تردد کند در صورتی که امروزه به دلیل فقر، آمار سرقتها بسیار افزایش یافته و در مقابل افراد دیگر به هم اعتماد کافی  ندارند. بنابراین اگر روند سرقتها به همین منوال افزایش یابد سطح اعتماد نحیف افراد به موتو سوارها از بین می رود. بنابراین ارتباط سرمایه ی اجتماعی و مسئولیت اجتماعی به نوع سرمایه ی اجتماعی و نسبت اعتماد افراد به یکدیگر در جامعه بستگی دارد.

حسین ایمانی جاجرمی

آموزش

وی در خصوص آموزشهای لازم برای داشتن مهارت مسئولیت اجتماعی در جامعه عنوان کرد: برخلاف تصورات رایج، آموزش راه حل تمام مشکلات نیست. در موضوعات فعالیتهای مدنی دولت نباید آن را آموزش دهند، بلکه افراد زمانی که در بستر جامعه قرار بگیرند به خودی خود مسئولیت اجتماعی را فرا می گیرند.

درباره مولف

حسین ایمانی جاجرمی، در ۲۱ آذر ماه ۱۳۴۶ در شهر بجنورد زاده شد. در سال ۱۳۶۹ مدرک کارشناسی خود را در رشته‌ی پژوهشگری علوم اجتماعی از دانشگاه فردوسی مشهد، دریافت کرد. در آزمون کارشناسی ارشد در سراسر کشور نیز، رتبه‌ی دو را کسب کرد و دانشگاه تهران را برای ادامه تحصیل انتخاب کرد. در سال۱۳۷۳ در رشته‌‌ی جامعه شناسی مدرک کارشناسی ارشد خود را گرفت و در سال ۱۳۸۴ در رشته‌ی جامعه شناسی توسعه مدرک دکتری خود را از دانشگاه تهران دریافت نمود. در ادامه به سوابق شغلی و پژوهشی ایشان اشاره خواهیم کرد.

مسئولیت های آموزشی- پژوهشی و اداری دکتر حسین ایمانی جاجرمی:

  • دانشگاه تهران:
    دانشیار و مدیر گروه مطالعات توسعه اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
  • مجلات علمی:
    عضو هیات تحریریه فصلنامه علمی- پژوهشی توسعه محلی(شهری- روستایی) دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
    عضو هیأت تحریریه فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی.
    عضو هیات تحریریه فصلنامه علمی- تخصصی ارزیابی تاثیرات اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی.
  • مسئولیت های اجتماعی:
    مدیر گروه علمی- تخصصی جامعه شناسی شهر و مطالعات منطقه ای، انجمن جامعه شناسی ایران.
    مشاور اجتماعی مدیر عامل شرکت مادر تخصصی-عمران شهرهای جدید، وزارت راه و شهرسازی.
    دبیر کارگروه تخصصی سرمایه اجتماعی دانشگاه تهرانپیشینه‌ی شغلی:
    رئیس موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران ۱۳۹۸-۱۳۸۳.
    عضو هیات مدیره شرکت مادر تخصصی عمران شهرهای جدید، وزارت راه و شهرسازی، ۹۶-۱۳۹۵.
    مشاور امور بین الملل دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران۱۳۹۴- ۱۳۸۸.
    مدیر مسوول فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات و تحقیقات اجتماعی ایران،۹۸-۱۳۹۳.
    معاون علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، ۱۳۹۲.

 

  • تعداد مقالات علمی
    ۳۲مقاله.
  • تعداد مقالات چاپ شده در نشریات خارجی:
    یک مقاله در نشریه معتبر کریتیک.
  • تعداد مقالات چاپ شده در نشریات داخلی:
    ۳۱مقاله علمی- پژوهشی.
  • تعداد همایش های خارجی:
    ۴ همایش خارجی.
  • تعداد همایش های داخلی:

بیشتر از ۱۵ همایش.

اشتراک گذاری
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on telegram
Telegram
Share on email
Email
Share on print
Print
جدیدتربن مطالب
مطالب مرتبط
دیدگاه‌ها

ارسال پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *